علي محمد ميرجليلى

260

وافي ( مبانى و روشهاى فقه الحديثى در آن ) ( فارسى )

افشاى آن مىپرهيزد . « 1 » روش كلامى با آنكه فيض متكلّمى برجسته بوده است و در شرح روايات از علم كلام بهره برده است ، لكن رويكرد كلامى او در شرح احاديث به صورت كم رنگى پيداست و كمتر در مباحث كلامى وارد مىشود ، بلكه مىتوان گفت فيض در علم كلام نيز اخبارى فكر مىكرده و مبانى كلامى خود را از روايات اخذ كرده است . اين مطلب از نمونه‌هايى كه در ذيل مىآوريم كاملا هويداست : الف : يكى از مباحث علم كلام تكليف كفّار به فروع مىباشد . متكلمين در اين زمينه بر دو دسته‌اند : برخى تنها كفّار را مكلّف به اصول مىدانند و برخى به هر دو امر قائل‌اند . « 2 » فيض با استناد به روايت زراره از امام باقر عليه السلام نظر اوّل را ترجيح مىدهد . زراره از امام عليه السلام پرسيد : آيا شناخت امام بر همهء مردم جهان واجب است ؟ حضرت پاسخ دادند :

--> ( 1 ) . در شرح حديثى دربارهء ظهور حضرت مهدى 7 پس از اشاره‌اى به مباحث عرفانى مىگويد : « و هاهنا اسرار لطيفة لا يحتملها الافهام و لارخصة فى افشائها للأنام » ( الوافى ، ج 1 ، ص 114 و 115 . » و در شرح حديث ديگرى مىگويد : « ففيه غموض لا ينالها افهام الجمهور . . . . . . . و انما يرزق فهمه من كان من اهله . » ( الوافى ، ج 5 ، ص 735 و 736 . ) ( 2 ) . كسانى كه معتقد به قول اوّل مىباشند مىگويند : خداوند تنها از كفّار پذيرش اعتقادات اسلامى را مىخواهد و آنها را به دليل عدم اعتقاد به اصول دين عذاب مىكند ، ولى براى ترك فروع نظير نماز و روزه و حجّ و . . . كفّار را مؤاخذه نمىكند . متكلمينى كه بر نظريهء دوّم رفته‌اند ، مىگويند : خداوند هم از كفّار اعتقاد به اصول دين را مىخواهد و هم عمل به فروع و لذا درآخرت آنها را بر هر دو امر ( عدم اعتقاد و عدم انجام اعمال فرعى نظير نماز و روزه و . . . ) عذاب خواهد كرد .